Facts Finder

સપ્ટેમ્બર ૧૫, ૧૮૯૧ના રોજ ત્રાવણકોર રાજ્યમાં થીરુવનન્તપુરમ ખાતે જન્મેલા ચેમ્પકારમાન પિલ્લાઇ નામના ક્રાંતિકારીએ દેશને 'જય હિન્દ'નું સ્લોગન આપ્યું હતું. પિલ્લાઇનું ત્રાવણકોર એકાદ સદી થયે અંગ્રેજોના તાબા હેઠળ હતું અને ગુલામીની એ સ્થિતિ બદલાવાના એંધાણ દેખાતા ન હતા. પિલ્લાઇએ ત્રાવણકોરની પ્રજામાં દેશદાઝનો અગ્નિ પ્રગટાવવા 'જય હિન્દ' સુત્રનો પ્રચાર કર્યો. સગાં-સંબંધીઓ જોડે તેમજ મિત્રો જોડે જયારે પણ મુલાકાત થાય ત્યારે અને મુલાકાત બાદ છુટા પડતી વખતે તેઓ અચૂકપણે 'જય હિન્દ' બોલતા હતા. પિલ્લાઈની એ ટેવનો ચેપ તેમના સગાં-મિત્રોને લાગ્યો અને સરવાળે આખા દેશમાં ફેલાયો. ઘણા વર્ષ પછી આઝાદ ભારતના ટપાલખાતાએ તેની પહેલી રંગીન સ્ટેમ્પ 'જય હિન્દ'ના શબ્દો સાથે છાપી.

INTegrated circuits and ELectronics એમ બે જુદા શબ્દોનું ટુંકાક્ષરી નામ INTEL છે. ૧૯૭૦ના અરસામાં ઇન્ટેલના સ્થાપકોએ તે નામ અપનાવ્યું ત્યારે અમેરિકામાં INTEL નામ ધરાવતું હોટેલ ગ્રુપ પણ હતું. સ્થાપકોએ તે ગ્રુપને ૧૫૦૦૦ ડોલર ચૂકવી . INTEL શબ્દ વાપરવાના હક્કો મેળવ્યા. આજે તે શબ્દ કમ્પ્યુટર ચિપનો પર્યાય બન્યો છે.

રેલવેનું ડીઝલ એન્જીન વાસ્તવમાં ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક એન્જીન હોય છે. ડીઝલ બાળતું એન્જીન તેમાં ઇલેક્ટ્રિક મોટરોને ફેરવે છે અને તે મોટર પૈડાંને ધૂમાવી પ્રવાસ માટે ગતિશક્તિ પેદા કરે છે. ભારતીય રેલવેના બધા ડીઝલ એન્જીનો સમાન હોર્સપાવરના નથી, એટલે કાર્યશક્તિ મુજબ લિટરદીઠ સરેરાશમાં ફર્ક પડે છે. કોઈ એકાદનું ઉદાહરણ લેવું રહ્યું, માનો કે ડીઝલ એન્જીન WDG 4 છે.(W = બ્રોડ ગેજ, D = ડીઝલ, G = ગુડ્ઝ ટ્રેન, 4 = 4000 હોર્સપાવર). આ ડીઝલ રેલવે એન્જીનોને નટરાજ, કૌશલ, ઐરાવત, નીલકંઠ, ગીર લાયન, મરૂરાજ વગેરે નામો આપ્યા છે. સાધારણ રીતે 4,500 મેટ્રિક તાણનો બોજો ખેંચતું WDG 4 પ્રતિલિટરે 0.25 કિલોમીટરની સરેરાશ આપે છે. એક કિલોમીટર કાપવા 4 લીટર ડીઝલ બાલી નાખે છે. મુંબઈથી અમદાવાદ સુધીનું અંતર કાપવા માટે 1,952 લીટર ડીઝલ જોઈએ. મુંબઈ અમદાવાદની ટ્રેન માર્ગમાં સુરત જેવા સ્ટેશને વિસ મિનિટ સુધી થોભેલી હોય એ દરમ્યાન પણ એન્જીન ચાલુ રાખવું સલાહભર્યું છે. આર્થિક કારણકે બેન્ડ એન્જીનને ચાલુ કરી સ્થગિત ગતિમાં લાવવા માટે 30થી 50 લીટર ડીઝલનો દાટ વળી જાય છે. ભારતના  રેલવેખાતાએ આપેલા દિશાનિર્દેશ મુજબ સ્ટેશને ટ્રેનનું રોકાણ 30 મિનિટ કરતા...

પાકિસ્તાનના કબજામાં ગયેલા કાશ્મીરી પ્રદેશનું 8,611 મીટર ઊંચું k2 તેની ઉભી કરાડોને લીધે તેમજ ખરાબ હવામાનને કારણે પર્વતારોહકો માટે સૌથી જોખમી અને જાનલેવા નીવડ્યું છે. રેશિઓ 4:1નો રહ્યો છે- અર્થાત 4 જણા જાલિમ પર્વત કહેવાતા k2ની ટોચે સફળતાપૂર્વક પહોંચે તો એ કામિયાબી સામે 1નું યાને કે પાંચમાનું મૃત્યુ નિપજયાનો દર નોંધાયો છે. ઊંચાઇમાં 237 મીટર ચડિયાતો એવરેસ્ટ મેં, 1953માં સર થયો, જયારે k2નું પહેલું સફર આરોહણ ત્યાર પછીના વર્ષે 19954માં શક્ય બન્યું. જાનહાનિના રેશીઓને જુદા પરિપેક્ષમાં મુકો તો નેપાળનો 8,091 નો અન્નપૂર્ણા પર્વત k2ને આંટી જાય છે. સફર આરોહણને બદલે 'સફળ પુનરાગમન' મુજબ જોતા અન્નપૂર્ણાના સરેરાશ 100 પૈકી 34 આરોહકો પાછા ફરતા નથી.પહાડમાં જ ખપી જાય હોય છે. આની સરખામણીએ k2નો આંક 29 છે.

આ બંને અવકાશી ગોળાઓ એકમેક કરતા સહેજ જુદી ગતિએ  ધરીભ્રમણ કરે છે, માટે દિવસની અવધિમાં ફરક છે, પૃથ્વીનો દિવસ 23 કલાક, 56 મિનિટ અને 4.2 સેકન્ડનો છે, તો થોડોક સ્લો મોશનમાં ફરતા મંગલ પર દિવસ 24 કલાક, 37 મિનિટ અને 22.6 સેકન્ડે બદલાય છે. પૃથ્વીની સરખામણીંએ ત્યાં સવાર 41 મિનિટ અને 18.4 સેકન્ડ મોડી પડે છે. મંગળના દિવસ સાથે તાલ બેસાડવા નાસાના વિજ્ઞાનીઓ રોજ 41 મિનિટ 17.4 સેકન્ડ મોડેથી ભૂમિમથકે તેમની ડ્યુટી શરૂ કરે છે. ઓમેગા કંપનીએ ખાસ બનાવેલી ડિજિટલ ઘડિયાળ તેઓ પહેરે છે, જેમાં પૃથ્વીના 1.02749 સેકન્ડે 1 સેકન્ડ નોંધાય છે. ઘડિયાળ ધીમી ચાલે છે.